• 14.04.2018

    ҰЛТТЫҚ ТУЫНДЫ ҺӘМ АУДАНДАҒЫ КИНОТЕАТР


    Өткенде бір досыммен отандық фильмдер туралы аз-кем тілдестік. Әңгіме жаңадан шыққан комедияға бару туралы ұсыныстан басталды. Басын алып қашқан күйі бой бермеді. «Қазақтар жөнді фильм түсірмейді». «Отбасы-ошаққасының әңгімесінен әрі аспайды», «Күлем деп барып, жылап қайтамын» сынды сөздерді қарша боратты. Отандық киноның осылай дамитынын, біздің соған үлес қосуымыз керегін айтып жатырмын. Басын бір шұлғып, қолын бір сілтеп қазақ киносына «қара қазандай» өкпелі кейпінен танбады. Расында, өзім де жаңа фильм шықты десе, «өстіп-өстіп адам болып кетерміз» дегеннің кебімен барамын. Бірақ соншалық түңілердей жағдайда емес сияқтымыз. 
    Жә, жеке пікірімді айтқандағым – көрерменнің ойын жеткізгенім. Әрі бүгінгі тақырыптың әлқиссасы қылғаным. Қазақ киносының басына үйірілген бұлттың сейілер күні алыс емес. Өйткені Парламент «Кинематография туралы» заң жобасын қарастырып жатыр. Сенаторлар Алматыға арнайы келіп, киногерлермен кеңесті.

    Ш.Айманов атындағы «Қазақ­фильм» киностудиясында Парламент Сенатының Әлеумет­тік-мәдени даму және ғылым комитетінің отандық кинематогра­фистерімен көшпелі отырысы өтті. Танымал режиссерлер, актер­лер және продюсерлер сенатор­ларға жұмыс барысындағы ерекше­ліктер мен кино туралы заңның қабылдануы керегін айтты. Нақ­ты­рақ айтар болсақ, режис­сер Рүстем Әбдіраш ұлттық кино қоры құрылуының маңызын, кинопро­кат­шы Бауыржан Шүкенов кинема­тогра­фия саласындағы құқықтық реттеу мәселесі және ауыл мен шет аймақтағы тұрғындарға киноның қолжетімді болуына назар аудару керегін жеткізді. Режиссер-ани­ма­тор Адай Әбілдинов анимациялық киноның тәрбие құралы ретінде дамуын сөз етсе, документалист Әсия Байғожина деректі фильм түсіру жайлы ойымен бөлісті. 
    Көшпелі отырысқа комитет төрайымы Бірғаным Әйтімова, комитет мүшелері Бақытжан Жұмағұлов, Серік Бектұрғанов, Нариман Төреғалиев, Динар Нүкетаева, Сергей Ершов және «Қазақфильм» АҚ президенті Бақыт Қайырбеков қатысты.

    Бірғаным ӘЙТІМОВА, 
    Сенатор, Әлеуметтік-мәдени даму және ғылым комитетінің төрайымы:
    Күрделі мәселелер қаралады
    Киногерлер тарапынан осы сала­дағы көптеген күрделі мәселе­лер айтылып жүр. Парламент заң шы­ғармаса да, Үкіметке ұсыныс жасайтын мүмкіндігіміз бар. Бүгінгі отырыс Парламент сенатының 2018 жылға арналған негізгі іс-шараларының жоспарына сәйкес өтіп отыр. Қазіргі таңда күллі адам­затқа ортақ құндылықтарды өскелең ұрпаққа үйретпей, қоғамды дамыту мүмкін емес. Мәдениет саласына аса көңіл бөлген елдер одан әрмен өркендей түсуде. Кино өнерінің өзі – қоғам саласындағы мәдени құндылықтарды сақтап қалудың маңыз­ды құралы. Комитеттің көш­пелі отырысы барысында отандық кинематографияның бүгінгі жағ­дайы мен проблемаларын, ұлттық фильмдердің сапасы, бәсекеге қа­бі­летін жақсарту, халыққа кино көр­сету қызметінің қолжетімді болуы, киноөндірісінің ашық әрі тартымды болуы, шет елде қа­зақстан­дық киноның беделін көр­сету мәселесін зерделеуіміз қажет. Кинематография туралы заң жобасы бізге келіп түсті. Үкімет басшысы заң жобасын қарарда бюджеттен шығатын шығынды сұрайды. Мы­салы, 2018 жылға – 14,5 млрд теңге, 2019 жылы – 13,5 млрд теңге, 2020 жы­лы 13,5 млрд теңгеге жуық қара­жат керек деп есептеліп отыр. Егер заң жобасы қабылданар болса, шығын екі есе көбейеді.

    Бақытжан ЖҰМАҒҰЛОВ, 
    Сенатор, Әлеуметтік-мәдени даму және ғылым комитетінің мүшесі:

    Қазақ киносының музейін неге жасамасқа?
    Бірғаным Сарықызы заңды жік-жігімен жіктеп, ашып талқылады. Көп жағдайда мұндай бола бермейді. Бұрын «Мәдениет туралы» заңның ішінде жекелеген баптарда қарас­тырылса, енді өз алдына дербес, тұң­ғыш заң қабылданбақ. Бұл – мемлекеттің киноға деген ерекше ілтипаты мен көзқарасы. Көтеріліп жатқан мәселелердің барлығы ойға қонымды. Киногерлер айтқан ұсы­ныстардың басым көпшілігі заңда бар. Өз басым «Қазақфильмді» ара­лап шыққан соң, ерекше әсер ал­дым. Бұл – қайнап жатқан индус­­трия. Ішінде қаншама жұмыс істеліп жатыр. Анимация қалай жасалатынын көзімізбен көрдік. Секундына 24 кадр түсіріледі екен. Оның бәрін тірілтіп, жыбырлату да – үлкен жұмыс. Бұл салада Қа­зақ­стан да қарқынды дамуы керек. Өйткені болашақ ұрпақ үшін маңызы зор. Мысалы, маған «Алдар көсе» еш ұнамайды. Тек алдау, арбау, өтірік айту. Сонда балаларға на­си­хат осындай болуы керек пе? Кино­герлерге айтарым, неге ұс­таз­дар, дәрігерлер туралы фильм түсірмеске? Өте қиын да күрделі тақы­рып. Ұстаздың мәртебесін көтермей, алға жылжу болады деген­ге сенбеймін. Дәрігерлерге қатысты да осыны айтар ем. Оларға деген сенім орнауы керек. Өзгелерден еш кем емесін көрсету қажет. Мәселен, орыстар түсірген «Легенда №17» деген туынды бар. Сол сияқты, бұрынғы «Атаманның ақыры» сынды фильмдерді өзім 20-30 рет қарағам. Бұдан бөлек, тағы бір мәселеге назар аудару керек. Шәкен Аймановтың музейі деп кішкентай ғана тар бөлмеге кірдік. Соны неге жақсылап жасамасқа? Қазақ киносының музейі ашылса, қандай керемет! Мұны заңға кіргізуге бола ма, білмедім. Бірақ осы тақырыпты алдағы уақытта көтеріп, депутаттық сауал жолдаймын.

    Сатыбалды НАРЫМБЕТОВ, 
    режиссер:

    «Қазақфильмнің» мемлекетте қалатыны қуантты
    Бала кездегі қызықтар есіме түсіп отыр. Сол әзілден бастайын. Әкем іссапарға жиі шығатын. Ұзақ уақыт көрмей, әбден сағынатынбыз. Әкеміз келгенде бес-алты бала «Ура! Наконец-то!» деп шулап қоя беруші едік. Бүгін отырысқа қатысып, сол сөз ойыма оралып отыр. «Наконец-то» кино туралы заң қабылданғалы жатыр. Осы тақырыпты көтерейік деп жүргенімізге 20 жылдай уа­қыт болды. Әбіш Кекілбайдың «Шы­ңы­рау» деген шығармасы бар. Біз­дің заң жобасын қаузағанымыз да сол шы­ңырау құдықтың түбіне түс­кен­дей хат та, хабар да жоқ еді. Ақыры даусымыз естілді. Был­тыр де­­реу қозғап, қаралып жатыр. Бұл – де­­пу­таттардың бізге деген жана­шыр­лығы. Сөздеріңізге қарасам, заң жобасын жақсылап зерттеп, қарастырған екенсіздер. Сонымен бірге, Бірғаным Сарықы­зының «Қа­зақфильмді» ұлттың мүлкі дегені ерекше ұнады. Ең бас­ты акционеріміз – мемлекет. Үш-төрт жыл бұрын бір жекеменшікке өтеді екен деген сыбыс естідік. Жер­ге қызықты ма, басқа ма – жекеше­лендіргісі келгендер бар. Тіпті науқан басталып кетті. Осыдан тоғыз жыл бұ­рын Елбасымыз келді, бізбен жеке сөйлесті. Сонда осы сауал­ды қойғанымызда «Сендер қам жемең­дер. Бұл жерге мен тірі тұр­ған­да ешкім тимейді» деп бәріміздің жүре­гі­мізді орнықтырған. Бұрын Ш.Айманов атындағы ұлттық ком­пания еді. Сол аты қайтарылса деген тілек бар.

    Смағұл ЕЛУБАЕВ, 
    жазушы-сценарист:

    Қаламақыны көтермей, сапа жайлы айту орынсыз
    Қазақ киносының ең үлкен проблемасы – тарату. Прокат және насихат мәселесі күйіп тұр. Көбіне Алматыдан әрі аспаймыз. Оның өзінде бір-екі кинотеатрмен бітеді. Қазақ киносын ең құрығанда көр­шілес Қырғызстанға көрсете алмай отырмыз. Олардың фильмдерін біз көрсетейік. Неге ылғи Голливудтың өнімдері шығуы керек? Орта Азияда нарық пайда болар еді. Осыны назарда ұстауымыз керек. Айтуға ыңғайсыз болса да, ақиқат бір мә­селе бар. Осында отырған актер, сценарист, режиссер болсын бәрінің қаламақысы адам күлетіндей жағ­дайда. Мына тұрған Ресейдің бір сценариі 250 мың долларға жетті. Бізде 15 мың доллардың ары жақ, бер жағы. Сөйте тұра «Ресейден қал­ма, озып кет» дейді. 20 есе аз ақшаға сапа сұраған да орынсыз.

    Бауыржан ШҮКЕНОВ, кинопрокатшы:

    Аудандарға кинотеатр керек
    Бүгінгі таңда елімізде 300-ге жуық кинозал бар. Кинотеатрдың саны болса – 79. Енді салыстырып қарап көрейік, АҚШ-та – 34-35 мың, Қытайда да сонша, Ре­сейде – 4500, Украинада 350 кино көрсететін зал бар. Осының ізі­мен біз келе жатырмыз. ТМД бойынша алып қарасақ, бұл – жақсы көрсеткіш. Дегенмен бұған аса қуануға болмайды. Өйткені біздегі залдардың 65 пайызы – Астана мен Алматыда. Мәселе осы жерден туындап отыр. Алыс аудандарда да кино көрсететін мүмкіндік болуы тиіс. 300 зал деп санағанда жақсы, бірақ 500-ге тарта кинозал болып, оның біршама бөлігі шағын қалалар мен аудандарда болса, тіпті жақсы. Тағы бір маңызды жайт – біз айтып отырған алыс аймақтарда тұратын халықтың басым көпшілігі – қазақ. Демек, қазақша киноға деген сұраныстың артуына да себепкер болуы әбден мүмкін. Кәсіпкерлер қолға алайын десе, айналымы өте төмен. Бірақ салынуы тиіс қаражат аз емес. Мә­селен, Таразда жеті залдық кино­театр салынып жатыр. Оның құры­лысына, жабдықтарына ең кемі 2 миллион доллар керек. Осыны мемлекеттің араласуы арқылы шешіп көрсе дейміз.
    Рүстем ӘБДІРАШЕВ, 
    режиссер:

    Арбаны аттың алдына байлап жүрміз
    Қазақ кинематографын дамыту концепциясы – өте маңызды. Ол – мемлекет тарапынан қолға алынып жатқан бағдарламалар секілді дүние. Яғни, біз қай бағытта бара жатқанымыздан хабардар болуымыз тиіс. Ол заңның қаншалық қажеті барын да анықтап алу керек. Егер заң бар болғанымен, мәні ашылмаса несіне керек? Атты арбаның артына байлап жатқан сияқты болып көрінеміз кейде. Негізі, арбаны сүйреу үшін ат дегеніңіз алдында тұруы керек. Заң жобасын қарастырып жатырмыз. Енді осыны реттеп, бір жолға қоюымыз керек.

    Адай ӘБІЛДӘ, 
    аниматор:

    Ұлттық анимация көріп өспеген, ұлттық кино көріп жарытпайды
    Кино туралы сөз қозғағанда анимация жайлы ұмытып кетеміз. Ұлттық киноның негізінде ұлттық ани­мация жатуы тиіс. Өйткені өс­келең ұрпақты патриот етіп тәр­бие­леу үшін ең алдымен балалар ки­но­­сын дамыту керек. Өзіңіз ой­лаңыз­шы, ұлттық анимацияны көр­­­меген баладан ұлттық кино көр­­е­тін жас шыға ма? Бүгінде үл­­кен тех­но­логиялық қадамдар жа­­­сап жатырмыз. Жаңа заңның ая­сын­­да ұлттық анимациялық кино­­ның әлеуметтік статусы белгі­ленсе екен. Әлемде тек Амери­ка­­ның кинос­ту­диялары ғана өз-өз­де­рін ақтай­тын шығар. Бас­қа мем­ле­кет­терде анимация мемлекет­тің қол­дауы­ның арқасында қанат жаяды. Демек, бұл салаға үздіксіз қаржылық көмек қажет.

    Жадыра АҚҚАЙЫР



Ваше имя*
Ваш E-mail*
Сообщение*
Защита от автоматических сообщений
CAPTCHA
Введите слово на картинке*

 

Шәкен Айманов атындағы
«Қазақфильм» АҚ
Алматы қаласы, Әл-Фараби
көшесі 176
302-16-77(факс)
kense@kazakhfilmstudios.kz

  


Барлық құқықтары қорғалған
«Қазақфильм» АҚ
1956-2018